Miód jako cenny składnik odżywczy diety- Jaki miód wybrać?

Miód jest jednym z bardzo wartościowych składników żywności. Pewnie nie raz słyszałeś o jego prozdrowotnym działaniu, takim jak na przykład wspomaganie odporności organizmu. Czy zastanawiałeś się jednak kiedyś skąd biorą się jego szczególne właściwości i co składa się na uwielbiany przez większość z nas miód? Dlaczego mówi się, że miody to tylko puste kalorie? Coraz większą popularność zyskuje ostatnio nowozelandzki miód manuka- czy rzeczywiście jest korzystniejszy dla zdrowia od polskiego miodu? Zapraszamy do artykułu, który rozwieje Twoje wątpliwości na temat tego składnika diety!

Czym jest miód?

Zagłębiając się w tematykę dotyczącą miodu warto najpierw krótko wspomnieć czym właściwie jest ten składnik żywności. Miód jest produktem wytwarzanym przez pszczoły z nektaru roślin, ze spadzi lub obu tych surowców, następnie jest gromadzony przez pszczoły robotnice jako zapas w postaci plastra. Na najbardziej oficjalną definicję można natrafić w Rozporządzeniu rady (WE) nr 1234/2007 z dnia 22 października 2007 roku, które podaje:

„Miód” oznacza naturalnie słodką substancję produkowaną przez pszczoły Apis mellifera z nektaru roślin lub wydzielin żywych części roślin lub wydalin owadów wysysających żywe części roślin, zbieranych przez pszczoły, przerabianych przez łączenie specyficznych substancji z pszczół, składanych, odwodnionych, gromadzonych i pozostawionych w plastrach miodu do dojrzewania.

Jest to dość skomplikowana definicja, ale rozkładając ją na części pierwsze można zauważyć, że miód jest produkowany zarówno z roślin jak i spadzi, a dokładniej wydalin owadów! Wydaję się to dość szokującą informacją, jednakże pochodzenie miodu ma ogromne znaczenie dla jego wartości odżywczej i właściwości prozdrowotnych.

Jak dzielimy miody?

  • Miód kwiatowy lub nektarowy- otrzymywany z nektaru roślinnego
  • Miód spadziowy- otrzymywany z wydalin owadów wysysających żywe części roślin (głównie mszyc i czerwc, rzadziej miodówek) lub wydzielin żywych części roślin
  • Miód nektarowo-spadziowy

Miody kwiatowe w większości są jasne, nieliczne posiadają barwę od ciemnożółtej do brązowej. Odznaczają się wyraźnym aromatem. W smaku są delikatniejsze, niż ciemne, które mogą być „drapiące”. Wyróżnia się miody nektarowe wielokwiatowe jak i jednoodmianowe, np. gryczany, akacjowy, lipowy, rzepakowy, wrzosowy, nawłociowy i koniczynowy.

Najczęściej spotykanym rodzajem miodu jest miód wielokwiatowy. Pod względem składu chemicznego cechuje go duża różnorodność, co wynika z różnic pomiędzy nektarami poszczególnych roślin miododajnych.

Nieco innym, równie często wybieranym przez konsumentów miodem jest miód akacjowy odznaczający się powolnym procesem krystalizacji. Oznacza to, że minie trochę czasu zanim wygrzebanie łyżeczki miodu ze słoika sprawi wam problem. 🙂 Wszystko za sprawą wysokiej zawartości fruktozy- cukru owocowego, nadającego miodowi charakterystycznego posmaku.

Na szczególną uwagę zasługuje również miód gryczany- o zdecydowanie ciemniejszej barwie, grudkowatej konsystencji oraz charakterystycznym posmaku gryki. Miód gryczany powinien znaleźć swoich zwolenników wśród osób poszukujących dodatkowych źródeł przeciwutleniaczy które biorą udział w ochronie organizmu przed wolnymi rodnikami wytwarzanymi na przykład podczas stanów zapalnych- wykazano, że właśnie miód gryczany wykazuje wysokie właściwości przeciwutleniające!

Z czego składa się miód?

W skład miodu wchodzą przede wszystkim węglowodany, głównie proste: fruktoza i glukoza. Co oznacza, że zastępując cukier miodem używanym do herbaty, wbrew pozorom nadal ją słodzisz!  Jednak należy podkreślić, że miód oprócz słodkiego smaku jest bardziej wartościowym składnikiem diety, ponieważ zawiera on wiele innych substancji, które m.in. mają właściwości biologiczne, takie jak barwniki, witaminy, hormony, czy substancje zapachowe. Dla osób bardziej wnikliwych w tabeli poniżej można przeczytać o przeciętnym składzie chemicznym miodu.

m2

Przeciętna wartość energetyczna miodu waha się w granicach 300 kcal– nie jest to szczególnie niska wartość. Jednakże, zdecydowanie lepiej wybrać łyżeczkę naturalnego miodu jako przekąskę, niż słodycze pochodzące ze sklepu (np. czekoladę, której wartość energetyczna sięga nawet 600 kcal, a jej skład często odbiega od ideału).

m1

Porównując przeciętną procentową zawartość składników miodu nektarowego i spadziowego (tabela 2), można wyciągnąć następujące wnioski:

  • miód spadziowy średnio zawiera mniej cukrów w swoim składzie, niż nektarowy
  • miód nektarowy średnio zawiera więcej składników azotowych, pochodzących z białka, niż miód spadziowy.

Co to dokładniej oznacza? W zależności od naszych celów żywieniowych można dokonywać rożnego wyboru co do gatunku miodu. Jeżeli chcesz wybrać miód o mniejszej ilości cukru, a co za tym idzie niższym indeksie glikemicznym (IG), wybieraj miody spadziowe- zawsze to nieco mniej cukru w całodziennej diecie osoby dbającej o sylwetkę. Z kolei, jeżeli zależy Ci, aby miód zawierał więcej składników białkowych, wybieraj miody nektarowe (aminokwas prolina stanowi 50-80% wszystkich aminokwasów wchodzących w skład miodu, najwięcej znajdziesz jej w miodzie gryczanym- 80,8 mg).

Dlaczego niektóre miody to tylko „puste kalorie”?

Odpowiedź na to pytanie jest prosta: oprócz miodów naturalnych istnieją również miody sztuczne! W wyglądzie i smaku są podobne do ich naturalnego odpowiednika, jednak ich skład odbiega od ideału. Są one produkowane z użyciem słabych kwasów jako katalizatorów, a następnie dodawane są do nich aromaty, barwniki i esencje smakowe (które mogą być źle tolerowane przez organizm). Co najważniejsze- sztuczne miody nie zawierają unikatowych składników obecnych w miodach naturalnych, dlatego również nie posiadają właściwości leczniczych. Innymi słowy miody sztuczne to praktycznie nic innego jak zwykły cukier.

Po czym poznać, że kupiłeś „oszukany” miód? Mód sztuczny nie podlega procesowi krystalizacji! Jeżeli Twój miód stoi w półce już prawie rok i nadal jest całkowicie płynny- być może producent nie był z wami do końca szczery i do naturalnego miodu zastosował dodatek sztucznego.

Właściwości miodu:

Ze względu na swój oryginalny skład miód posiada wiele pozytywnych właściwości dla zdrowia człowieka. Coraz bardziej popularna staję się  metoda wykorzystywania produktów pszczelich jako metody leczenia wielu chorób, czyli apiterapia.

Jedną z ważniejszych właściwości miodu jest jego działanie antyoksydacyjne (przeciwutleniające). W swoim badaniu dr hab. Ewa Majewska z Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie wykazała, iż miody ciemne odznaczają się silniejszymi właściwościami przeciwutelniającymi, niż miody jasne. Dzieję się tak ponieważ miody zawierają w swoim składzie związki, które biorą udział w ochronie organizmu przed wolnymi rodnikami, t.j. polifenole.

Kiedy zdarzało Ci się chorować na przeziębienie zapewne Twoja babcia zalecała Ci wypicie mleka z miodem. Jest to dość powszechna tradycja, za którą powinniśmy być wdzięczni naszym dziadkom. Miód posiada działanie bakteriobójcze i bakteriostatyczne, które pomaga w walce z bakteriami, które przyczyniają się do powstawania infekcji. Jednak należy tutaj zaznaczyć, że prozdrowotne działanie miodu jest niwelowane przez wysoką temperaturę. Dlatego jeżeli zależy Ci na czymś więcej, niż słodki smak miodu, nie powinniśmy dodawać miodu do potraw podczas obróbki kulinarnej!

Ponadto, miód pomaga w leczeniu owrzodzeń, ran, ma działanie przeciwzapalne, jest zalecany dla osób starszych i rekonwalescentów jako składnik wspomagający leczenie oraz łagodzący stres. Miód stanowi źródło łatwo przyswajalnej energii, dlatego może być zalecany jako jeden ze składników posiłku przed- lub potreningowego.

Kto nie powinien spożywać miodu?

Miód stanowi wartościowy składnik diety, ale niestety nie każda osoba może pozwolić sobie na ten smakołyk. Zatem, kto powinien unikać spożywania miodu? Do tej grupy osób należą, m.in. osoby cierpiące na częste zaburzenia żołądkowo-jelitowe, różnego typu alergie i nietolerancje na składniki miodu, dzieci poniżej 1 roku życia ze względu na naturalnie występujące w miodzie bakterie Clostridium botulinum (które mogę powodować botulizm dziecięcy) oraz osoby cierpiące na niektóre schorzenia, które dotyczą metabolizmu węglowodanów, np. cukrzycy (ponieważ spożycie miodu u tej grupy osób może powodować wahania poziomu glukozy we krwi).

Należy zaznaczyć, że miód jest źródłem fruktozy, której nadmiar może przyczyniać się do problemów żołądkowo-jelitowych, a jest to zjawisko szczególnie niekorzystne dla osób uprawiających sport.

Czy miód Manuka jest lepszy niż polskie miody?

Ostatnimi czasy wzrosło zainteresowanie miodem „Manuka”, który pochodzi z Nowej Zelandii. Jest to miód nektarowy produkowany przez pszczoły z drzewa herbacianego (Leptosperum scoparium). Miodowi Manuka przypisuję się wiele pozytywnych działań dla zdrowia człowieka, gdyż posiada on działanie: przeciwbakteryjne i przeciwzapalne, korzystnie wpływa na układ oddechowy, pokarmowy oraz skórę. Wykorzystuję się go w leczeniu stanów zapalnych skóry, zapaleń śluzówki jamy ustnej, owrzodzeń, czy zakażeń bakteryjnych przewodu pokarmowego. Jego głównym składnikiem bioaktywnym jest metyloglioksal (MGO), powstający z dihydrokyacetonu (którego źródłem jest nektar drzewa herbacianego). Ponadto, zawiera flawonoidy i fenolokwasy, które charakteryzują się właściwościami przeciwutleniającymi.

Miód Manuka niewątpliwie jest wartościowym miodem, jednakże charakteryzuje się relatywnie wysoką ceną w porównaniu do miodów polskich. Posiada on właściwości prozdrowotne charakterystyczne również dla innych gatunków miodów. Badania wykazały, że posiada on podobne działanie przeciwutleniające do miodów europejskich o ciemnym zabarwieniu, np. gryczanego, czy spadziowego. Dlatego wybierając miód nie warto kierować się tylko i wyłącznie ceną, ponieważ nie zawsze to co droższe jest zdecydowanie lepsze.

Podsumowanie:

Miód jest nie tylko smaczną i słodką przekąską, ale również wartościowym składnikiem diety. Posiada on bowiem wiele odróżniających go od „słodkiej konkurencji” właściwości, tj. działanie przeciwbakteryjne, przeciwzapalne i  przeciwutleniające. W świecie przyrody występuje różnorodność gatunków miodów, dzięki czemu każdy może odnaleźć smak miodu, który najbardziej mu odpowiada. Jeśli zależy Ci na prozdrowotnym działaniu miodu zdecydowanie warto, abyś sięgał po gatunki ciemne. Jeśli jednak szukasz czegoś słodkiego o korzystniejszych cechach niż zwykły cukier, a jednocześnie  delikatnych walorach smakowych, to polecamy sięgnąć po miód jasny.

Wybierając miód nie zawsze warto kierować się ceną i reklamą, ponieważ okazuję się, że polskie miody są równie wartościowe co miody pochodzące z innych części świata.

O czym jeszcze należy pamiętać?

  • Miód jest surowcem węglowodanowym,
  • Posiada dość sporo cukrów prostych, dlatego nie każdy może pozwolić sobie na jego spożycie,
  • Posiada również witaminy, składniki mineralne i substancje bioaktywne,
  • Przede wszystkim jest produktem naturalnym!

mgr Natalia Główka

Główny specjalista poradni dietetycznej Nutricus. Od wielu lat współpracuje z czołowymi sportowcami wyczynowymi różnych dyscyplin, w tym medalistami międzynarodowych imprez sportowych, reprezentantami Polski, olimpijczykami, czołowymi zawodnikami KSW oraz FEN, a także zawodnikami rajdów Dakar. Swoją pracę opiera na wnioskach płynących z badań naukowych. Stale zgłębia wiedzę z zakresu dietetyki sportowej, będąc na konferencjach i szkoleniach naukowych. Jest autorką artykułów na łamach renomowanych czasopism dla dietetyków (m.in.) Współczesna Dietetyka oraz portalu popularnonaukowego ABC Zdrowie.

Bibliografia:

1. Kędzia B.: Botulizm i miód, cz. I, Pasieka, 2008, 6, 43.

2. Majewska E.: Porównanie wybranych właściwości miodów pszczelich jasnych i ciemnych, Nauka Przyroda Technologie, 2009, 3, 4, 143.

3. Wilczyńska A.: Skład chemiczny i właściwości antyoksydacyjne miodu manuka, Probl. Hig. Epidemiol., 2013, 94, 4, 873-875.

4. Wilczyńska A.: Zmiany barwy oraz aktywności antyoksydacyjnej miodów podczas przechowywania, Bromat. Chem. Toksykol., 2013, 3, 945-950.

33 replies on “Miód jako cenny składnik odżywczy diety- Jaki miód wybrać?

Zostaw komentarz!

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *