Wyniki Hashimoto – jakie badania wykonać?

Hashimoto jest jedną z najczęściej diagnozowanych chorób autoimmunologicznych w Polsce. Ponieważ jest zarówno chorobą układu odpornościowego, jak i samej tarczycy, jej diagnostykę i leczenie trzeba traktować kompleksowo. Badania Hashimoto to nie tylko oznaczenie kilku hormonów, a gdy w gabinecie dietetyk prosi o wyniki Hashimoto – niewiele pacjentek posiada wystarczające dane. Jakie badania wykonywać, aby funkcjonowanie organizmu pacjentki z Hashimoto było pod kontrolą? W tym tekście omówię je wszystkie – zapraszam do lektury!

Badania Hashimoto – lista parametrów

Hashimoto to choroba autoimmunologiczna, której ofiarą staje się tarczyca. Zw względu na to, że gruczoł ten ma wpływ m.in. na metabolizm, układ hormonalny, a także gospodarkę węglowodanową, samo TSH nie wystarczy, aby określić stan zdrowia pacjentki. Chęć kompleksowego podejścia do objawów Hashimoto oraz możliwych konsekwencji źle leczonej choroby (np. poprzez nieprawidłowo dobraną dawkę leku lub źle zbilansowaną dietę) sprawia, że oprócz poziomu TSH warto poszerzyć badania o poniższe parametry:

  • podstawowe badania Hashimoto – hormony związane z pracą tarczycy: TSH, wolna trójjodotyronina (fT3), wolna tyroksyna (fT4), odwrotna trójjodotyronina (rT3)
  • przeciwciała związane z chorobą Hashimoto: antyTPO, antyTG
  • USG tarczycy

Dodatkowo:

  • morfologia krwi z rozmazem
  • badania gospodarki węglowodanowej: glukoza na czczo, insulina na czczo, do rozważenia test OGTT (szczególnie, gdy poziom dwóch pierwszych parametrów wzbudzi wątpliwości, o czym napiszę dokładniej poniżej)
  • lipidogram: cholesterol ogółem, triglicerydy, cholesterol HDL, cholesterol LDL
  • poziom witaminy D
  • ocena gospodarki żelaza (szczególnie, gdy podstawowa morfologia wzbudzi wątpliwości): żelazo, transferyna, ferrytyna

Bardzo ważne jest, aby każda pacjentka dobrze rozumiała tą tematykę. Choroba Hashimoto to schorzenie przewlekłe, nad którym trzeba umiejętnie zapanować i regularnie robić odpowiednie badania Hashimoto. Zaznaczam, że parametry, które opisuję w artykule dotyczą osób, cierpiących na chorobę Hashimoto – często jednak schorzenia lubią chodzić parami. Jeżeli towarzyszy Ci jakakolwiek dodatkowa choroba lub niepokojące objawy, możesz do mnie napisać – rozważę, czy w tej sytuacji warto poszerzyć diagnostykę i kontrolę choroby o dodatkowe parametry. Poniżej omówię krótko każde z badań, które warto wykonywać, aby regulować wyniki Hashimoto.

 

 

wyniki Hashimoto | badania Hashimoto

***

Badania Hashimoto – tarczyca

TSH – hormon tyreotropowy –  zwany również tyreotropiną jest uwalniany jest przez przysadkę mózgową. To właśnie pod jego wpływem tarczyca otrzymuje “sygnał” uruchamiający produkcję hormonów tarczycy (tyroksyny i trójjodotyroniny). TSH jest najczęstszym i najbardziej podstawowym markerem wykorzystywanym do oceny czynności tarczycy. W przypadku badania TSH jest jeden problem, który powoduje, że wiele kobiet i ich uciążliwe objawy są lekceważone już na etapie diagnozowania choroby. Normy na TSH są bardzo szerokie i wiele osób z objawami ma pozornie prawidłowy wynik. Dlatego bardzo ważne jest, aby nie interpretować go samodzielnie. Normy wyniku z laboratorium są ujednolicone na obu płci i grup wiekowych. Według wyniku TSH może wydawać się, że nic Ci nie dolega, ale często okazuje się, że wcale tak nie jest…. Jak to dokładniej sprawdzić? Przede wszystkim diagnostyka musi być poszerzone o kolejne parametry, o których wspominam w dalszej części artykułu.

fT3 – wolna trójjodotyronina – to hormon tarczycy, który w większości powstaje w wyniku przemiany  tyroksyny (T4). Bierze udział w produkcji energii i jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania całego organizmu, metabolizmu i procesów życiowych. Wynik powinien być na poziomie ponad 50% normy laboratoryjnej, u osób chorych na Hashimoto czy niedoczynność tarczycy nawet w granicach 60-70%.

fT4 – wolna tyroksyna – jest głównym hormonem produkowanym przez tarczycę, jednak pełni funkcję prohormonu – musi zostać zamieniona w aktywny hormon T3 (proces nazywany konwersją T4 do T3) . Niepokojący powinien być wynik mniejszy niż 50% normy laboratoryjnej.

rT3 – antyhormon tarczycy – jest to odwrotna trójjodotyronina, która stanowi nieaktywną formę T3. Organizm produkuje rT3, aby tarczyca “odpoczęła”, a także aby zapobiec jej nadczynności. rT3 w wystarczająco wysokich dawkach może działać jako substancja hamująca T3, blokując jej wejście do komórek, przez co spowalnia metabolizm, a także hamuje przemianę T4 do T3.

Analizując działanie tarczycy i jej hormonów, można stwierdzić, że badanie rT3 jest zalecane, aby odróżnić zaburzenia w produkowaniu hormonów od zaburzeń związanych z ich przemianami. W Polsce ten parametr jest rzadko stosowany, ponieważ w praktyce może wzrastać również w innych sytuacjach, np. pod wpływem stresu.

 

Badania Hashimoto – jak odróżnić zwykłą niedoczynność / nadczynność tarczycy od Hashimoto?

Wszystkie powyżej opisane parametry mają zastosowanie nie tylko w chorobie Hashimoto, ale również przy “zwykłych” zaburzeniach w pracy tarczycy, niezwiązanych z układem odpornościowym. W związku z rozprzestrzenianiem się chorób metabolicznych, w trakcie diagnostyki koniecznie sprawdź poziom przeciwciał, które zdefiniują rodzaj problemu. W przypadku Hashimoto są oznaczane dwa dodatkowe parametry we krwi: antyTPO i antyTG. Wyniki Hashimoto często pokazują podniesiony poziom obu przeciwciał, co wskazuje na aktywny proces autoimmunologiczny. Im więcej przeciwciał, tym większe może być uszkodzenie tarczycy.

  • antyTPO – przeciwciała przeciw peroksydazie tarczycy – stanowią najczulszy parametr w wykrywaniu autoimmunologicznych chorób tarczycy. W przypadku Hashimoto stężenie przeciwciał aTPO dochodzi do kilku tysięcy, podczas gdy norma laboratoryjna jest dwucyfrowa. Wykrycie przeciwciał powinno być oceniane wraz z wartościami stężeń hormonów tarczycowych oraz wynikiem USG tarczycy.
  • antyTG – przeciwciała przeciwko tyreoglobulinie – tyreoglobulina jest białkiem, z którego są wytwarzane hormony tarczycy. Jednym z jej fizjologicznych zadań jest magazynowanie hormonów tarczycy, a przy jej niszczeniu przez układ immunologiczny może dochodzić do ich nadmiernego uwalniania do krwi i objawów nadczynności tarczycy. Przeciwciała przeciwko tyreoglobulinie występują w 80% przypadków Hashimoto.

Bardzo ważne – nie zwlekaj z oznaczeniem poziomu przeciwciał do momentu, kiedy poziom TSH przekroczy normy. Ich wyższy poziom może pojawiać się na długo przed bezpośrednią manifestacją choroby, a TSH podnosi się, gdy tarczyca już jest “ w trakcie” wyniszczania przez Hashimoto. Nie bez powodu w trakcie leczenia żywieniowego choroby rozważa się kwasy omega-3, które działają m.in. przeciwzapalnie – obniżają “szaleństwa” układu odpornościowego.

 

Badania Hashimoto – nie tylko krew!

USG tarczycy – jest to ostatnie, bardzo pomocne narzędzie w diagnostyce Hashimoto. Dzięki badaniu USG można ocenić wielkość narządu (powiększenie lub zmniejszenie tarczycy), jego unaczynienie, wykryć ewentualne guzki tarczycy, ogniska zapalne czy pozapalne zrosty. Charakterystyczne dla choroby Hashimoto zmiany gęstości tkanki i zgrubienia tarczycy będą widoczne na USG. W badaniu USG tarczyca we wczesnej fazie choroby może być jedynie powiększona. W późniejszym okresie struktura tkanki tarczycowej jest obniżona, często niejednorodna i wtedy lekarz najczęściej może podejrzewać istnienie zapalenia tarczycy o podłożu immunologicznym.

badania Hashimoto | wyniki Hashimoto

***

 

Dodatkowe badania Hashimoto

Powyżej dokładnie opisałam najważniejsze parametry bezpośrednio związane z chorobą Hashimoto i zaburzoną pracą tarczycy. Niestety, na badaniu tarczycy nie można zakończyć tego artykułu… Gruczoł ten odpowiada m.in. za metabolizm, przez co w konsekwencji Hashimoto często rozregulowaniu ulegają inne procesy. Przede wszystkim pacjentki z Hashimoto mają większe ryzyko rozwoju cukrzycy oraz zaburzeń gospodarki lipidowej. Ze względu na problemy trawienne (częstym objawem są zaparcia) lub współwystępującą celiakię, czasem dochodzi do niedoboru żelaza i anemii, co jeszcze bardziej obniża samopoczucie pacjentek. Niejednokrotnie spotkałam się też z pacjentkami, które przewlekle chodzą z niedoborami witaminy D. Jakie zatem badania warto rozważyć?

 

Analiza gospodarki węglowodanowej

Pomiar poziomu glukozy we krwi to podstawowy i niezwykle ważny parametr dla pacjentek z Hashimoto, ponieważ ta grupa osób ma z góry większe ryzyko rozwoju insulinooporności oraz cukrzycy. Zakres 70-99 md/dl przy badaniu na czczo jest uznawany za prawidłowy. Z doświadczenia pracy dietetyka muszę jednak stwierdzić, że badanie poziomu glukozy to za mało, szczególnie w czasach coraz częściej diagnozowanej insulinooporności. Do listy badań warto dodać choćby poziom insuliny na czczo – to tylko jeden parametr więcej, a może być cenny w ustalaniu planu zarówno leczenia, jak i diety. Wskaźnik insuliny dla zdrowej osoby wynosi mniej niż 10 mlU/ml, mimo że normy laboratoryjne określają jej górną granicę na poziomie 24,9 mlU/ml.

W celu zweryfikowania ewentualnych nieprawidłowości w gospodarce węglowodanowej warto również obliczyć wskaźnik HOMA, który oceni proporcję pomiędzy glukozą i insuliną na czczo. Jest to podstawowy weryfikator insulinooporności. Jeżeli jego wynik jest nieprawidłowy – lekarze często skłaniają się ku diagnozie insulinooporności, co wymaga jeszcze bardziej szczegółowego zadbania o odpowiednią dietę. Zanim wprowadzisz dietę, rozważ rozszerzenie diagnostyki o OGTT oraz krzywą insulinową – im dokładniej zostanie przeanalizowane funkcjonowanie gospodarki węglowodanowej, tym lepiej może zostać zaplanowana dieta.

 

Lipidogram

Kolejne, dość standardowo wykonywane badanie poziomu: triglicerydów, cholesterolu ogółem, frakcji HDL i LDL pozwala określić, czy gospodarka lipidowa organizmu jest prawidłowa. Dlaczego warto je kontrolować? W badaniach zauważono, że pacjentki z Hashimoto mają wyższe stężenie cholesterolu, frakcji LDL oraz triglicerydów niż osoby zdrowe. Zaobserwowano również wyższy poziom homocysteiny, której za wysoki poziom jest uznawany za czynnik ryzyka rozwoju chorób układu krążenia.

Kontrolowanie lipidogramu jest czymś oczywistym nawet dla zdrowych osób, niezrozumiałe jest więc jego pomijanie w przypadku osób ze zdiagnozowanymi schorzeniami tarczycy, gdzie ryzyko rozwoju chorób układu krążenia znacząco rośnie. Drugim argumentem przemawiającym za regularnym oznaczaniem poziomu cholesterolu i triglicerydów jest często stosowana w Hashimoto dieta z ograniczeniem węglowodanów lub modna w ostatnich latach dieta Paleo (bogata w tłuszcze zwierzęce). Często takie postępowanie może okazać się niesłuszne – próbując ratować tarczycę pacjentki fundują sobie miażdżycę…. W tematyce choroby Hashimoto pojawia się wiele mitów związanych z dietą, dlatego zachęcam Cię do osobnego artykułu na ten temat

 

Gospodarka żelaza

Osoby ze zdiagnozowanym Hashimoto, szczególnie kobiety, mają często problemy z poziomem żelaza we krwi. Objawy takie jak brak sił, przewlekłe zmęczenie, wypadanie włosów całymi garściami to jedne z symptomów, które powinny skłonić Cię do zrobienia badań. Oczywiste jest, że w takiej sytuacji pierwsze badania z wyboru to kontrola hormonów tarczycy. Osobom, które miewają zaburzenia trawienne, stwierdzoną lub podejrzewaną celiakię poleciłabym poszerzenie diagnostyki o parametry gospodarki żelaza. Cierpiąc z powodu choroby Hashimoto zapewne doskonale wiesz, że w niektórych przypadkach w procesie leczenia konieczna jest eliminacja glutenu w Hashimoto – jeżeli należysz do grupy tych osób, a dotychczas nie zostało to potwierdzone, jednym z elementów, który u siebie zaobserwujesz może być właśnie przewlekły/ nawracający niedobór żelaza.

Co zbadać? Zacznij od morfologii – już zmniejszona ilość krwinek czerwonych,  hemoglobiny, czy obniżony hematokryt mogą wzbudzać podejrzenie niedoborów. Mała objętość krwinek czerwonych również przemawia za niedokrwistością z niedoboru żelaza. W przypadku dalszego “dociekania” w ramach oceny gospodarki żelaza bada się sam poziom pierwiastka – żelazo w surowicy (parametr dynamiczny o ograniczonej wartości diagnostycznej), poziom ferrytyny (białko magazynujące żelazo) oraz transferyny (białko “wyłapujące” żelazo z zapasów).

 

Jakie badania Hashimoto są często pomijane? Witamina D!

Badanie poziomu witaminy D powinno być podstawą, nie dodatkiem, szczególnie u osób z Hashimoto. Mimo, że jej suplementację zaleca się każdemu, szczególnie w okresie jesienno-zimowym, warto pracować na faktach i sprawdzać, czy dawka suplementacji jest skuteczna. Witamina D przez wiele lat była kojarzona jedynie z układem kostnym. Na szczęście badania poszły do przodu, a jej funkcje zostały lepiej poznane. Jedną z nich jest wzmacnianie regulacji układu odpornościowego, który “szwankuje” w Hashimoto. Jej niedobór jest stwierdzany niezwykle często, w tym u osób z Hashimoto. Wybierając się na badania krwi oznacz poziom witaminy D – dokładny parametr to 25(OH)D.

 

Wyniki Hashimoto – interpretacja

Częstą praktyką, z którą się spotykam jest próba samodzielnego diagnozowania się i wprowadzania zmian w leczeniu (przed wizytą u lekarza) i diecie (bez wizyty u dietetyka). Dostępność informacji w internecie rośnie, a media społecznościowe kumulują tysiące zmartwionych pacjentek, które szukają wsparcia. Sytuacja taka z jednej strony jest bardzo pozytywnym aspektem obecnych czasów – dzięki większej dostępności informacji możemy poszerzać wiedzę i żyć bardziej świadomie z chorobą. Wymiana doświadczeń na grupach wsparcia pokazuje jak dużo osób walczy z Hashimoto.

“Zaglądając” do internetu musisz jednak wiedzieć o jednej bardzo ważnej rzeczy – wyników badań nigdy nie powinno się oceniać “na sucho”, bez uprzedniego wywiadu zdrowotnego i żywieniowego. Sam wynik na papierze i norma laboratoryjna to za mało, aby wyciągnąć w pełni wiarygodne wnioski. Osoby, które bez podstawowej wiedzy o pacjencie starają się diagnozować określone jednostki chorobowe wykazują się pewną nieodpowiedzialnością. Pacjent powinien być diagnozowany holistycznie, uwzględniając jego historię chorób, wywiad rodzinny, sposób żywienia, dolegliwości oraz aktualne samopoczucie

Wychodząc naprzeciw potrzebom pacjentek i rosnącej ilości błędnych informacji na temat diety w Hashimoto, wraz z moim zespołem dietetyków stworzyłam grupę wsparcia, na której na bieżąco będziemy dzielić się wiedzą, doświadczeniem oraz wesprzemy Cię podczas zmiany diety. Dołącz i bądź na bieżąco!

 

Inne nasze wpisy o Hashimoto znajdziesz tutaj >>>Hashimoto – Dieta <<<

***

Autor

dietetyk hashimoto

mgr Ania Świtakowska

Dietetyk kliniczny, Lider zespołu dietetyków Kliniki Dietetycznej Nutricus

Więcej na mój temat możesz się dowiedzieć w mojej wizytówce na stronie zespołu Nutricus.